iran’da molla rejiminin sona yaklaşması

İran İslam Cumhuriyeti yaklaşık 45 yıldır baskı, güvenlik aygıtı ve ideolojik kontrolle ayakta duruyor; ancak son yıllarda bu denge belirgin biçimde çatırdıyor. ekonomik kriz, yaptırımlar, genç nüfusun umutsuzluğu ve kadınlar üzerinden yürüyen toplumsal itirazlar rejimin meşruiyet zeminini ciddi şekilde aşındırmış durumda.

bugün iran’da yaşanan şey ani bir devrimden çok uzun süreli bir çözülme. sokak protestoları bastırılsa bile öfke kaybolmuyor, sadece yer değiştiriyor. devlet hâlâ güçlü ama toplumla arasındaki bağ kopmuş halde. özellikle gençler için rejim artık korkulan değil, aşılması gereken bir engel gibi görülüyor.

rejimin hemen yarın yıkılması kesin değil; ancak ilk kez şu net hissediliyor: bu düzen eski reflekslerle devam edemiyor. iranlılar belki henüz son darbeyi vurmadı ama geri dönüşü olmayan bir eşiği çoktan geçmiş gibiler.

rejimin içten zayıflaması tek başına açıklayıcı değil; dış aktörlerin bu tabloyu fırsat penceresi olarak okuması da konuşuluyor. özellikle son dönemde iran’ın bölgesel hamlelerinin sınırlandırılması, caydırıcılığının törpülenmesi ve diplomatik yalnızlığının artması, “artık daha kırılgan” algısını güçlendirdi.

ancak burada kritik nokta şu: dışarıdan zorlanan bir değişim, içeride beklenen sonucu her zaman üretmiyor. yönetimi devirmekle yerine ne geleceği arasındaki boşluk çoğu zaman daha büyük istikrarsızlık yaratıyor. iran gibi güçlü devlet refleksleri olan bir ülkede, dış müdahale ihtimali rejimi zayıflatmak yerine sertleştirme riskini de barındırıyor.

kısacası, bazıları için zamanlama uygun görünebilir; ama bölge tecrübesi şunu söylüyor: av zayıfladığında yapılan hamle, avcıyı da uzun bir kaosun içine çekebiliyor.